Transfer Edilebilir Dijital Mülkiyet Hakkı ve NFT Pazaryeri Koleksiyonerliği

Sanatçıların kriptografik tuvali haline gelen takip edilebilir non-fungible token (NFT) pazarının, kripto sanat ve blok zinciri ağları üzerinde yarattığı rönesansvari ve spekülatif izlenim.

Chris Torres tarafından yaratılan Nyan Cat, NBA ve Dapper Labs adlı bir teknoloji şirketi tarafından oluşturulan NBA Top Shot videoları, Kings of Leon grubunun yeni albümlerini NFT olarak yayınlayacağını duyurması, Twitter CEO’su Jack Dorsey’nin ilk tweet‘i, LarvaLabs tarafından üretilen CryptoPunks ve Christie’s müzayede evi tarafından 69 milyon dolara satın alınan Everydays: The First 5000 Days. Saydığımız projeler, non-fungible token (NFT) olarak adlandırılan ve sanatçıların kriptografik tuvali haline gelen bir pazar yerinin güncel örneklerinden yalnızca birkaçı.

2020 yılı içerisinde toplam işlem hacmi değeri 250 milyon dolardan fazla olan NFT pazarı, bu rakamla önceki yıllara oranla yüzde 299‘luk bir büyüme yakaladı. Blok zinciri (Blockchain) teknolojisini kullanan NFT pazarının gidişatı, istatiksel göstergelerden yola çıkarak yorumlanmaya çalışıldığında ise; hem finansal değerleri hem de pratik kullanımları açısından, önümüzdeki yıllarda sanal ekonomi için önde gelen gelişmekte olan varlık sınıfı olmaya hazırlandığını ve sanal dünyalardaki ekonomik faaliyetin önemli bir itici gücü olacağı izlenimini yaratıyor.

transfer edilebilir dijital mulkiyet hakki ve nft pazaryerlerinin koleksiyonerlik algisinda yarattigi etki SkipAdds 2
Görsel: Observatorio Blockchain

Haliyle istatistiklerden de okunduğu gibi sanal ve fiziksel dünyalar arasındaki sınırlar daha da bulanıklaştıkça; farklı istihdam seçenekleri sunan çevrimiçi sanal ekonomilerin genişleme oranları, paralel bir şekilde artış yaşıyor. Moda endüstrisinin oyun dünyasında kendisine bir alan yaratması ve COVID-19 gibi perakende sektörünü doğrudan etkileyen olumsuz senaryoların negatif etkilerini hafifletmek isteyen global markaların, dijital dünyadaki varlıklığını artırmaya çalışması gibi etkenler de, zamanla pazarın alt yapısını kuvvetlendiren hamlelere dönüşüyor.

Kripto sanat pazarının yarattığı rönesansvari izlenim

Tahmini toplam değeri 341 milyon doları geçen kripto sanat pazarının yarattığı rönesansvari izlenim ise dijital sanat portföyüne özgünlük havası sağlayabildiğinden; zamanla, dijital sanatçılar tarafından yeni bir performatif dijital sanat türü yaratılması amacıyla tercih edilen ideal ve popüler bir araç haline geldi.

transfer-edilebilir-dijital-mulkiyet-hakki-ve-nft-pazaryerlerinin-koleksiyonerlik-algisinda-yarattigi-etki-SkipAdds
Görsel: Crypto Art Data

SuperRare, Nifty Gateway, MakersPlace ve Async Art gibi özgün dijital sanat pazaryerleri de, yaşadığı sıçramanın ardından sanatçılar için önemli bir satış kanalı oldu. Bilgisayarda veya bulut depolama alanlarında proje dosyası şeklinde beklemek durumunda kalan içerikler, bu sayede sürekli sergilenebilir bir boyut kazandı.

Peki satın alınan proje veya eserin fikri mülkiyet hakkı kime ait?

Hukuki çerçeveden konu ele alındığında ise tüm teknolojik atılımlar gibi, NFT’ler de sadece büyük bir umut vadetmekle kalmıyor aynı zamanda; kötüye kullanım, fikri mülkiyet hakkı, tüketici koruma ve diğer yasal konular için düzenlenmesi ve gözden geçirilmesi gereken bir potansiyel taşıyor. Dijital sanat eserlerinin; finansal, teknoloji ve kripto para birimi endüstrilerini yöneten mevcut yasal ve düzenleyici çerçevelere nasıl uydukları ise şu an için net değil.

Konuyu basit bir şekilde irdelemek gerekirse satın alınan dijital sanat eserinin fikri mülkiyet ve telif hakları yazılı ve resmi bir şekilde ibraz edilmediği sürece, tasarımcının kendisine ait olmaya devam ediyor. Peki bu eserleri değerli kılan ne? Bu sorunun yanıtı da oldukça basit. NFT’lerin değer önerisi; dijital olarak benzersiz olmaları, bir blok zincirinde var olmaları ve herkes video klipleri veya görüntü dosyalarını kopyalayıp indirebilirken, bir NFT’nin yalnızca bir sahibi olduğunu söyleyen dijital bir kaydın var olması.

Hadi gelin bunu basit ve somut bir örnek üzerinden inceleyelim. Dünyanın ünlü rock gruplarının gitaristlerinin penalarını biriktirdiğinizi ve bu penaların hepsinin fabrikasyon olduğunu düşünün. Bu durum aynı penanın dünya da milyonlarca kopyasının olacağı anlamına geliyor. Ancak siz onu gidip grubun gitaristine imzalatırsanız, milyonlarca kopya arasındaki tek imzalı penanın sahibi oluyorsunuz. Aslında olay bu kadar basit ancak bu senaryo, NFT pazarını bir yatırım aracı haline dönüştürür mü orası tartışılması gereken bir konu.

Dijital mülkiyet sahibinin bilinirliği

Fiziksel dünyada el değiştiren koleksiyon parçalarının veya sanat eserlerinin aksine, kripto sanat eseri satın alan her koleksiyoner söz konusu esere bir iz bırakıyor. Eser el değiştirmeye devam ettiği sürece, eserin ilk alıcısına kadar dijital mülkiyet hakkı sahiplerinin izi sürülebiliyor. Ve eser her el değiştirdiğinde, sanatçı bu yeni satın alma işleminden belirli bir komisyon kazanmaya devam ediyor.

Olaya yatırım amaçlı yaklaşan koleksiyonerler için durum irdelendiğinde ise; subjektif kararlar verilmesi gereken bir alan açılıyor. Ancak alternatif pazarlara yatırım yapmanın, hisse senetleri gibi daha yaygın yerlere yatırılan paradan daha fazla risk ve daha az ödül taşıdığını saptayan araştırmaların varlığından da bahsetmek etmek de mümkün. Örneğin, Citi tarafından yapılan yakın tarihli bir çalışma, çağdaş sanat pazarının 1985’ten 2018’e kadar yıllık %7,5’lik bir getiri elde ettiğini gösteriyor. Aynı tarih aralığında hisse senetleri, %10’a yakın bir getiri elde etti.

transfer edilebilir dijital mulkiyet hakki ve nft pazaryerlerinin koleksiyonerlik algisinda yarattigi etki SkipAdds 1
Görsel: Citi Global Perspectives & Solutions

Konuyu kısaca toparlamak gerekirse, yıllar içerisinde çağdaş sanat pazarına yapılacak olan yatırım için uzun vadede matematiksel bir ekonomik izlenim tablosu yaratılabiliyor olsa da, bu durum NFT için söz konusu olmuyor.

Şu an için bir balon etkisi yarattığı düşünülen ve spekülatif bir yatırım aracı olarak görülen NFT pazarının akıbeti, kripto para birimlerinin yaşadığı sert dalgalanmalara sahip olacak gibi dursada, gerekli yasal düzenlemelerin de işin içerisine dahil olmasıyla birlikte netleşecek gibi görünüyor.

Görsel: Alotta Money, VRtigo
*Kapak görseli düzenlenmiştir.

4cfa1e48b355e0541a91ee37cc399d84?s=96&d=mm&r=g
Fatih Duranhttps://skipadds.com
Kurucu, Genel Yayın Yönetmeni

Bunlar da ilginizi çekebilir